EYVAH! KEDİM EVE İDRAR YAPIYOR
ABD’de yapılan bir araştırmada, kedilerin barınağa bırakılma nedenlerinin yarısının
eve idrar ve dışkı yapma problemi olduğu bildirilmiştir. Ülkemizde böyle bir istatistik yok
maalesef fakat pek çok evde bu problemin görüldüğünü ve bu durumun kedi-insan ilişkisinin bozulmasına ve hatta kedilerin evden ayrılmasına yol açabileceğini biliyoruz. Eve idrar yapan kedilerde medikal ve psikolojik pek çok faktörün gözden geçirilmesi gerekmektedir.
Tuvalet alışkanlığının edinilmemesi ya da bozulması: Kediler, sütten kesildikten çok kısa
bir süre sonra tuvalet için kumu kullanmayı öğrenirler, kum kapları nedeni ile oluşan bir
aversiyon sorunu olmadıkça kum kabını kullanmayı sürdüreceklerdir. Yaşlı kedilerde kum
kabına ulaşmadaki problemler, eklem ağrısı, kum kabının yüksekliği gibi nedenler yüzünden de bazen kum kabı dışına idrar yaptıkları görülmektedir.
Medikal problemler: İdrar yolu enfeksiyonları, diabet, hipertiroidism, doğmasal ya da
sonradan oluşan patolojiler, kullanılan ilaçların etkileri gibi pek çok sorun, idrar ile ilişkili
problemlere yol açabilir. Kedilerde sık rastlanan idrar yolu enfeksiyonları ağrılı ve kanlı idrar yapmanın ana nedenidir. Alt üriner sistem enfeksiyonları, sistitis, akut böbrek etkilenimleri, akut ve kronik böbrek yetmezlikleri gibi nedenler ile oluşan enfeksiyon ve yangı durumu, idrar kaçırmalara sebep olabilir.
İşaretleme: Kısırlaştırılmamış kedilerin, feromonlarını yoğun şekilde içeren idrarlarını
bölgelerini belirleyerek hakimiyet kurma istekleri, çiftleşmek için partner aramaları ve diğer hayvanlara mesaj bırakma kaygıları nedeni ile kullandıkları bilinmektedir ve bu durum içgüdüseldir. İdrarlarını vertikal şekilde ve az az sprey tarzında boşaltmaları diğer hayvanlara kendileri hakkında bilgi verdikleri bilinen bir gerçektir.
Kum kabı ile ilgili faktörler: Kediler, daha önce geçirilmiş enfeksiyonlar yüzünden oluşan
ağrı nedeni ile kum kabı aversiyonu geliştirebilirler. Uzun süren idrar yolu ile ilişkili
problemler sonrasında idrar kabının renginin ve boyutunun değiştirilmesi faydalı olabilir.
Benzer şekilde, kum kabının küçük kalması, özellikle beş kilogramdan büyük kedilerin kaba girdiğinde istediği idrar ve dışkı yapma pozisyonu alamamaları sorunun ana kaynağını oluşturabilir. Birden fazla kedinin yaşadığı evlerde, yetersiz kum kabı sayısı, birbirlerinin idrar, dışkı kokuları ve feromonlarından rahatsız olunması durumunda kedilerden biri ya da bir kaçı kum kabını kullanmayı bırakabilir. Kedi sayısından bir fazla olması gereken kum kabı sayısı, kedilere seçenek sunulması açısından önemli olsa da evdeki fiziksel alan yetersizlikleri bazen bu problemi çözümsüz kılmaktadır. Kum kaplarının yetersiz temizliği, idrar topaklarının ve dışkıların günlük temizlenmemesi, en az 15 günde bir dezenfeksiyonun yapılmaması kedilerin kum kaplarını kullanmamalarına neden olabilir. Geçici olarak evde misafir edilen kedilerin, evdeki yerleşik kediler ile aynı kabı kullanmak zorunda kalması da sorunu körükleyebilir. Kum materyalinin birden değiştirilmesi, kumdaki parfüm kokuları, eklenen bazı kimyasal ajanlar kedileri kum kaplarından uzaklaştırabilir. Kum kapları, deterjan ve temizlik maddelerinden uzak olmalıdır. Kum kaplarının kalabalık ve gürültülü alanlarda olması, sıklıkla insanların kullandıkları alanlara yerleştirilmesi, çocuk sesleri ve baskısı, sürekli yer değişikliği gibi olumsuz çevre şartları kontrol altına alınmalıdır.
Kaygı problemleri: Eve yeni kedi/köpek gelmesi, ebeveyn değişimi, sevdiği insanların evden ayrılması, eve gelen bebek ve misafirler gibi kaygı, korku ve stresi tetikleyen her türlü durum değerlendirilmelidir.
Yukarıda belirtilen tüm bu faktörler veteriner hekimler tarafından ayrıntılı olarak
incelenmelidir. Bunun için uzun bir anamnez alarak problem belirlemeye çalışmalı, hastalara genel muayene, hemogram, serum biyokimyasal analizler, idrar ve dışkı muayeneleri, gerekli durumlarda röntgen ve ultrason muayeneleri yapılarak altta yatan neden araştırılmalıdır.
Tedavi:
-İdrar ve dışkı ile işaretleme durumunda kısırlaştırma yapılması sorunların büyük bir kısmını ortadan kaldıracaktır.
-Bu probleme sebep olan medikal durumlar için tanısal çalışmalar ilerletilmelidir. Hipertiroidism, diabet, idrar yolu enfeksiyonları, kristal, kum ve taş sorunları yönünden gerekli tedaviler yapılmalı ve tedavi sonrası durum tekrar
değerlendirilmelidir.
-Kum kabının temizliği uygun şekilde yapılmalı, günlük idrar ve dışkı toplanmalı, en
azından 15 günde bir dezenfeksiyon sağlanmalıdır.
-Kum kabı sayısı arttırılmalı, gerekirse boyut büyütülmelidir.
-Kum çeşitlendirilmeli ve yeterli miktarda ve derinlikte kullanılmalıdır.
-Kum kabının lokasyonu gerekirse değiştirilmelidir.
-Çoklu kedi evlerinde oluşabilecek stres faktörleri gözden geçirilmelidir.
-Evdeki değişiklikler kademeli olarak yapılmalı, alıştırılma sürecinde sabırlı
davranılmalıdır.
-Ekstra strese yol açabilme ihtimaline karşın çocuklar ile temas ve iletişimi kontrol
altında tutulmalıdır.
-Temel davranış ihtiyaçları karşılanmalıdır.
-Cezalandırılmadan kesinlikle kaçınılmalıdır.
-Kaygı, korku ve strese yol açan durumlar değerlendirilmeli, feromon ve ilaç olmayan
gıda takviyeleri veteriner hekimler tarafından endikasyonu çerçevesinde tavsiye
edilmeli, gerekirse ilaç tedavisine başlanmalıdır.
Kedilerde uygun olmayan idrar yapma sorunu çok faktörlü ve kompleks bir problemdir.
Zamanında ve uygun şekilde çözülemediği durumlarda kedilerin, ev ve ebeveyn değişikliğine veya barınağa bırakılmasına neden olacaktır. Bu açıdan veteriner hekimler, tüm faktörleri göz önüne alarak tanı konulması için gerekli analizleri yapmalı, tedavi seçeneklerini tek ya da
kombine olarak kullanmalıdır. Kedilerin, ebeveynleri ile birlikte sağlık, mutluluk ve uyum
içinde yaşamalarının sağlanmasının, hayvan-insan bağının kuvvetlenmesine katkıda
bulunacağı ve hayvan refahını koruyacağı unutulmamalıdır.
