Cerrahi işlem ve genel anestezi gerektirmiyor

Psikiyatrik hastalıkların tedavisinde ilaç ve psikoterapiye ek olarak kullanılan yöntemler, bilimsel gelişmelerle birlikte çeşitlenirken, psikiyatrist Yunus Akkeçili bu yöntemlerden birinin transkraniyal manyetik uyarım (TMU/TMS) olduğunu söyledi. Yöntemin özellikle depresyondaki etkinliği konusunda önemli bilimsel veriler bulunduğunu belirten Uzm. Dr. Akkeçili, "TMU, depresyon ve obsesif kompulsif bozukluk (OKB) tedavisinde seçenekler arasında mutlaka bulunması gereken bir yöntem" dedi.

Acıbadem Kent Hastanesi Psikiyatri Uzmanı Dr. Yunus Akkeçili beynin belirli bölgelerindeki sinir hücrelerinin aktivitesini manyetik uyarılar aracılığıyla etkilemeyi amaçlayan uyarım yönteminin psikiyatrideki yeri, nasıl uygulandığı ve hangi durumlarda değerlendirilebileceği hakkında bilgi verdi. Akkeçili, yöntemin, kafa dışından uygulanan manyetik uyarılarla beynin belirli bölgelerini hedef aldığını söyledi.

Amaç; beynin çalışma biçimini düzenlemeye yardımcı olmak

Beynin yalnızca tek bir kimyasal madde üzerinden anlaşılabilecek kadar basit bir yapıya sahip olmadığını belirten Dr. Akkeçili, depresyonun da beynin farklı bölgeleri arasındaki iletişim ve bu bölgelerin oluşturduğu ağların işleyişiyle ilişkili olduğunu söyledi. Dr. Akkeçili, "Beynimiz; duygularımızı, dikkatimizi, düşüncelerimizi ve motivasyonumuzu düzenleyen çok sayıda bölgenin birbiriyle iletişim kurmasıyla çalışıyor. Depresyonu da yalnızca tek bir kimyasal maddenin eksikliği üzerinden açıklamıyoruz. Bu yöntemle amacımız, beynin belirli bölgelerine kontrollü manyetik uyarılar uygulayarak bu bölgelerin ve bağlantılı beyin ağlarının çalışma biçimini düzenlemeye yardımcı olmak" diye konuştu.

Beyne doğrudan elektrik verilmiyor

Uyarım yönteminin çalışma prensibinin merak edilen konuların başında geldiğini belirten Dr. Akkeçili, uygulamada kafa derisinin üzerine özel bir manyetik bobin yerleştirildiğini anlattı. Bobinden geçen elektrik akımının kısa süreli bir manyetik alan oluşturduğunu kaydeden Akkeçili, bu alanın kafatasından geçerek hedeflenen beyin dokusunda küçük elektriksel akımlar meydana getirdiğini ve sinir hücrelerinin aktivitesini etkilediğini ifade etti.

Yöntemin beynin belirli bölgelerini hedeflemesine rağmen etkisinin yalnızca o bölgeyle sınırlı düşünülmemesi gerektiğini vurgulayan Dr. Akkeçili, "Burada amaç, beynin bir bölümünü basitçe açmak ya da kapatmak değil. Hedeflenen bölge, beynin başka bölgeleriyle de bağlantılı. Tekrarlanan uyarılarla bu bağlantıların ve ilgili beyin ağlarının çalışma biçimini etkilemeye çalışıyoruz. Ancak bunu beynin yeniden programlanması ya da sıfırlanması şeklinde tanımlamak doğru olmaz" diye konuştu.

Özellikle depresyonda bilimsel kanıtlar güçlü

Bu yöntemin psikiyatride en uzun süredir ve en kapsamlı biçimde araştırıldığı alanın depresyon olduğunu belirten Dr. Akkeçili, özellikle uygulanan tedavilerden yeterli yarar sağlayamayan hastalarda bu yöntemin önemli bir seçenek olarak değerlendirilebildiğini söyledi. Ancak bu yöntemin her depresyon hastası için otomatik olarak tercih edilecek bir tedavi olmadığının altını çizen Dr. Akkeçili, şu bilgileri verdi:

"Öncelikle kişinin doğru tanısının konulması, belirtilerinin ve hastalığının şiddetinin değerlendirilmesi gerekiyor. Daha önce kullanılan ilaçların uygun dozda ve yeterli süreyle denenip denenmediği, psikoterapi geçmişi, eşlik eden diğer hastalıklar ve kişinin tedavi tercihleri de dikkate alınmalı. TMU, doğru hastada ve uygun tedavi basamağında değerlendirilebilecek, bilimsel kanıta dayalı bir yöntemdir."

OKB'de de belirli uygulamalar kullanılabiliyor

Uyarım yönteminin kullanım alanlarının depresyonla sınırlı olmadığını belirten Dr. Akkeçili, obsesif kompulsif bozuklukta (OKB) da belirli cihazlar ve tedavi protokolleriyle kullanılabildiğini söyledi. OKB'de takıntılar ve tekrarlayan davranışlarla ilişkili beyin ağlarının depresyonda hedeflenen ağlardan farklı özellikler taşıdığını kaydeden Akkeçili, bu nedenle hastalığa göre farklı beyin bölgelerinin ve uyarım biçimlerinin seçildiğini ifade etti. Uzm. Dr. Akkeçili, ayrıca şizofrenin bazı belirtileri, bağımlılıklar, travma sonrası stres bozukluğu, tik bozuklukları ve kulak çınlaması (Tinnitus) gibi alanlarda da bilimsel kanıtların giderek biriktiğini ve uygun görülen bazı hastalarda ayrıntılı klinik değerlendirmeyle TMS uygulamalarının gündeme geldiğini belirtti.

Akkeçili, "Bir hastalıkta olumlu araştırma sonuçlarının bulunması, o yöntemin o hastalık için yerleşmiş standart tedavi olduğu anlamına gelmiyor. Hangi hastada, hangi belirtide ve hangi uygulama protokolüyle yarar sağlanabileceğini anlamak için bilimsel çalışmaların sonuçlarını ayrı ayrı değerlendirmek gerekiyor" dedi.

Cerrahi işlem gerektirmiyor, hasta uyanık oluyor

Uyarım uygulamasının cerrahi bir işlem olmadığını ve genel anestezi gerektirmediğini belirten Dr. Akkeçili, hastanın rahat bir koltukta oturarak seans boyunca uyanık kaldığını söyledi. Uygulama öncesinde kişiye uygun uyarım şiddetinin belirlendiğini ve ardından manyetik bobinin hedeflenen bölgeye yerleştirildiğini aktaran Akkeçili, seans süresinin kullanılan protokole göre değişebildiğini kaydetti.

Geleneksel uygulamalara kıyasla daha kısa süren bazı yeni protokollerin de bulunduğunu belirten Dr. Akkeçili, özellikle theta burst adı verilen uygulamaların seans süresini kısaltabildiğini ifade etti. Depresyonda tedavinin genellikle tek seansla sınırlı olmadığını, belirli bir dönem boyunca tekrarlanan uygulamalardan oluştuğunu vurguladı.

Yan etkisiz bir yöntem olarak görülmemeli

Uyarım yönteminin ilaç kullanılmadan belirli beyin bölgelerini hedefleyebilmesinin önemli bir özellik olduğunu belirten Dr. Akkeçili, bunun yöntemin hiçbir yan etkisi olmadığı anlamına gelmediği konusunda uyardı.

Uygulama bölgesinde rahatsızlık hissi ve baş ağrısının görülebilen yan etkiler arasında bulunduğunu belirten Akkeçili, nadir de olsa nöbet riskinin dikkate alınması gerektiğini söyledi. Bu nedenle tedavi öncesinde kişinin nöbet öyküsünün, kullandığı ilaçların ve baş-boyun bölgesindeki bazı metalik ya da elektronik implantların değerlendirilmesinin önem taşıdığını ifade etti.

Önemli olan, doğru hastaya doğru tedaviyi sunmak

Psikiyatrik tedavilerin birbirinin alternatifi ya da rakibi gibi değerlendirilmemesi gerektiğini vurgulayan Dr. Akkeçili, ilaç tedavisi, psikoterapi ve uyarım yönteminin farklı mekanizmalar üzerinden etkili olmayı amaçladığını söyledi. Dr. Akkeçili, "Benim için asıl soru 'İlaç mı, psikoterapi mi, TMU mu?' değil. Asıl soru, hangi hastada, hastalığın hangi döneminde, hangi tedavinin ya da tedavi kombinasyonunun en uygun olduğu. Her insanın belirtileri, hastalık öyküsü ve tedaviye verdiği yanıt farklı. Bu nedenle tedaviyi kişinin ihtiyaçlarına göre planlamak gerekiyor" diye konuştu.

Bu yöntemin özellikle depresyonda güçlü bilimsel kanıtlara sahip önemli bir tedavi seçeneği olduğunu belirten Dr. Akkeçili, yöntemin uygun hastalarda uzman değerlendirmesiyle ele alınması ve tedavi sürecinin yakından izlenmesi gerektiğini sözlerine ekledi.