Çandır: "Gübrede yıllık artış yüzde 63,56"

Antalya Ticaret Borsası (ATB) ve Antalya Tarım Konseyi (ATAK) Yönetim Kurulu Başkanı Ali Çandır, Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) açıkladığı Mayıs 2026 Tarımsal Girdi Fiyat Endeksi'ni (Tarım-GFE) değerlendirdi.

Çandır, Mayıs ayı için açıklanan tarımsal girdi fiyatları enflasyonunun bir önceki aya göre aylıkta ve yıllıkta son 3 yılın Mayıs aylarının altında ilan edildiğini belirtirken, "10 yıllık Mayıs ayı ortalamalarına göre bakıldığında ise aylıkta ortalamanın altında, yıllıkta ortalamanın üzerinde bir artış gerçekleşmiştir" dedi.

Tarım-GFE'nin Mayıs ayında aylık yüzde 0,44 olarak ilan edildiğini kaydeden Çandır, "Bu rakam, endeksin ölçülmeye başlandığı 2015 yılından itibaren Mayıs ayları ortalamasının yüzde 1,48 olan seviyesinin yüzde 33 altında ilan edilmiştir" değerlendirmesinde bulundu. Tarım-GFE'nin Mayıs ayında yıllık yüzde 36,65 düzeyinde açıklandığını belirten Çandır, "Bu yıllık rakam, son 10 yılın Mayıs ayları ortalaması olan yüzde 32,71'in yüzde 15 üzerine çıkmıştır" dedi.

"Gübrede yıllık artış yüzde 63,56"

Mayıs ayı Tarım-GFE'nin alt kalemlerini değerlendiren Başkan Çandır, tarımda kullanılan mal ve hizmetlerin fiyatlarında aylık yüzde 0,35, yıllık ise yüzde 39,29 artış ilan edildiğine dikkat çekti. Çandır, aylık artışın son 3 yılın en düşük artışı olduğunu, yıllık artışın ise geçen yılın üzerinde ilan edildiğini belirtti.

Tohumda aylık yüzde 0,71, enerjide yüzde -4,39, gübrede yüzde 1,28, ilaçta yüzde 1,92, veteriner hizmetlerinde yüzde 0,18, yemde yüzde 1,61 ve diğer kalemlerde yüzde 1,28 değişim ilan edildiğini kaydeden Çandır, aynı kalemlerdeki yıllık değişimleri şöyle sıraladı: "Tohumda yüzde 34,94, enerjide yüzde 40,75, gübrede yüzde 63,56, ilaçta yüzde 22,72, veteriner hizmetlerinde yüzde 36,02, yemde yüzde 35,49 ve diğer kalemlerde yüzde 34,70 artış ilan edilmiştir."

Çandır, "Tarımsal yatırıma katkı sağlayan mal ve hizmetlerin fiyatlarında ise aylık yüzde 1,04 ve yıllık yüzde 21,52'lik artış ilan edilmiştir" dedi. Tarımsal girdi maliyetlerinde aylıkta ilaç ve yemin sırasıyla yüzde 1,92 ve yüzde 1,61'lik artışlarla en dikkat çekici yükselişleri gösterdiğini belirten Çandır, enerjideki yüzde -4,39'luk değişimin ise en düşük değişim olarak öne çıktığını kaydetti.

Yıllık değişimlerde gübrenin yüzde 63,56 ile en yüksek artışın yaşandığı girdi kalemi olduğuna dikkat çeken Çandır, ilacın ise yüzde 22,72 ile en düşük artışı gösterdiğini belirtti. Çandır, diğer girdi kalemlerindeki yıllık artışların bu iki değer arasında ve birbirine yakın seviyelerde gerçekleştiğini söyledi.

"Üretici fiyatları girdi maliyetlerini karşılamıyor"

TÜİK tarafından Mayıs ayı Tarımsal Üretici Fiyat Endeksi'nin (Tarım-ÜFE) aylık yüzde 0,61 olarak ilan edildiğini hatırlatan Çandır, şunları kaydetti:

"Geçmiş 15 yıllık Mayıs ayları ortalaması olan yüzde -0,33 ile karşılaştırıldığında ortalamanın üzerinde bir artış söz konusu olmaktadır. Ancak tarımsal girdi maliyetlerinin aynı dönemdeki yüzde 1,48'lik ortalama artışıyla karşılaştırıldığında, üretici kesimin uzun yıllar ortalaması itibarıyla aylık göstergelerde ne kadar zararda olduğu kolaylıkla görülebilir."

Tarım-ÜFE'nin yıllık yüzde 43,08 olarak açıklandığını belirten Çandır, "Geçmiş 15 yıllık Mayıs ayları ortalaması olan yüzde 25,90 ile karşılaştırıldığında ortalamanın üzerinde bir artış söz konusu olmaktadır. Ancak tarımsal girdi maliyetlerinin aynı dönemdeki yüzde 32,71'lik ortalama artışıyla karşılaştırıldığında, tarımsal faaliyette bulunanların yıllık kayıpları açıkça ortaya çıkmaktadır" dedi.

Yurt içi ve yurt dışı üretici enflasyonlarının da tarım sektörünü dolaylı olarak etkilemeye devam ettiğini belirten Çandır, Yurt Dışı Üretici Fiyat Endeksi'nin (YD-ÜFE) Mayıs ayında aylık yüzde 1,71 ve yıllık yüzde 34,16 arttığını kaydetti. Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi'nin (Yİ-ÜFE) aylık yüzde 2,75 ve yıllık yüzde 28,93 olarak ilan edildiğine işaret eden Çandır, "Üretici düzeyindeki gıda kalemi ise aylık yüzde 1,55 ve yıllık yüzde 32,91 artmıştır. Bu durum, Mayıs ayında da tarıma dayalı imalat sanayindeki enflasyonun tarımdan daha düşük seyrettiğini göstermektedir" değerlendirmesinde bulundu.

"Gıda enflasyonu yıllıkta yüksek seyrini korudu"

Mayıs ayında üretici kesimindeki bu enflasyonlara karşılık Tüketici Fiyat Endeksi'nin (TÜFE) aylık yüzde 1,71 ve yıllık yüzde 32,61 arttığını belirten Başkan Çandır, "Bu rakamlar, 4 yılın en yüksek rakamları olurken ortalama aylık yüzde 1,06 ve yıllık yüzde 18,75 olan TÜFE'nin hâlâ çok ciddi düzeyde üzerinde seyretmektedir" dedi.

Tüketici tarafındaki gıda enflasyonunun Mayıs ayında aylık yüzde -0,48 ve yıllık yüzde 34,86 olarak ilan edildiğini kaydeden Çandır, işlenmemiş gıda enflasyonunun aylık yüzde -4,05 ve yıllık yüzde 34,76 düzeyinde gerçekleştiğini belirtti.

Çandır, yaş meyve ve sebze enflasyonunun ise Mayıs ayında aylık yüzde -9,34 azalış ve yıllık yüzde 39,96 artış olarak ilan edildiğine dikkat çekti.

Küresel gelişmelerin etkisi

Mart ayından bu yana yaşanan küresel olayların tarımsal üretim maliyetleri üzerindeki etkilerine dikkat çeken Çandır, şunları söyledi:

"Mart ayından bu yana yaşanan küresel olaylar dikkate alındığında, özellikle enerji ve gübre kalemleri başta olmak üzere tarımsal girdi kalemlerinde ciddi artışların yaşanma riski gerçekleşmeye başlamıştır. Ancak burada önemli olan, küresel ortalama düzeyin neresinde kalabileceğimiz konusudur."